Το Άγχος στα Σπορ και ο Ρόλος των Γονέων

* Όπως δημοσιεύθηκε στο ένθετο ΕΘΝΟΣΠΟΡΤ Juniors της εφημερίδας Έθνος στις 14/7/2018

Το άγχος είναι ένα στοιχείο που συναντάμε πολύ συχνά στο πλαίσιο του αθλητισμού και αποτελεί έναν καθοριστικό παράγοντα αναφορικά με την απόδοση του αθλητή. Πρόκειται για τη συναισθηματική και γνωστική αντίδραση του οργανισμού όταν βιώνει μια απαιτητική κατάσταση. Χαρακτηρίζεται κυρίως από συναισθήματα έντασης, φόβου, νευρικότητας, ανησυχίας, από αρνητικές σκέψεις καθώς και από φυσιολογικές αλλαγές.

Το άγχος δεν κάνει διακρίσεις: ένας αθλητής ελίτ επιπέδου, έμπειρος, πριν από έναν κρίσιμο αγώνα, είναι πιθανόν να έχει συμπτώματα προαγωνιστικού άγχους, όπως ακριβώς μπορεί και ένας αθλητής σε αναπτυξιακές ηλικίες, με μικρή αγωνιστική εμπειρία που προσπαθεί να βρει τα πατήματά του. Δεν πρόκειται για μονοδιάστατη έννοια, καθώς λαμβάνει δύο διαστάσεις, τη γνωστική και τη σωματική. Στο γνωστικό άγχος, ο αθλητής έχει να αντιμετωπίσει δυσάρεστα συναισθήματα, αρνητικές και ενοχλητικές σκέψεις και ανησυχία, δηλαδή στοιχεία που σχετίζονται με τη νοητική δραστηριότητα. Στην περίπτωση του σωματικού, τα συμπτώματα έχουν να κάνουν με φυσιολογικές αλλαγές, δηλαδή ένταση των μυών, αύξηση των παλμών, αυξημένη εφίδρωση, πόνο ή σφίξιμο στο στομάχι κλπ.

Συχνά ακούμε τους γονείς να αναρωτιούνται γιατί τα παιδιά τους είναι αγχωμένα πριν από έναν αγώνα, τι μπορεί να φταίει, και αν τελικά μπορούν να τα βοηθήσουν. Ας αρχίσουμε λοιπόν με τα αίτια. Τα δύο πιο βασικά, είναι η κρισιμότητα του αγώνα όπως την αντιλαμβάνεται ο αθλητής και η αβεβαιότητά του σχετικά με την έκβαση και το τελικό αποτέλεσμα. Επιπλέον, καθοριστική σημασία έχει η αγωνιστική του αυτοπεποίθηση και οι προσδοκίες που έχουν για αυτόν οι σημαντικοί άλλοι (π.χ. προπονητής, γονείς, φίλοι κλπ.). Γίνεται λοιπόν κατανοητό ότι ο κάθε αθλητής, ανάλογα και με τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της προσωπικότητάς του, τις ιδιαιτερότητες του αθλήματός του και όλα τα παραπάνω στοιχεία που αναφέρθηκαν, μπορεί να εμφανίσει τη σχετική συμπτωματολογία η οποία συχνά τον αποδιοργανώνει και υποσκάπτει την απόδοσή του.

Οι γονείς και σε αυτόν τον τομέα παίζουν βασικό ρόλο και η συμπεριφορά τους μπορεί να επηρεάσει άμεσα τα παιδιά-αθλητές. Ερευνητικά δεδομένα δείχνουν πως μία ποιοτική σχέση γονέα-παιδιού μπορεί να ενδυναμώσει τα οφέλη της συμμετοχής του στον αθλητισμό.  Πιο συγκεκριμένα, έχει βρεθεί πως η κατάλληλη γονεϊκή συμπεριφορά που περιλαμβάνει στοιχεία όπως συναισθηματική υποστήριξη, επιδοκιμασία, θετική ανατροφοδότηση και ενσυναίσθηση, σχετίζεται με υψηλή εσωτερική παρακίνηση του αθλητή, αυξημένα επίπεδα ευχαρίστησης, καθώς και αυξημένο αίσθημα επάρκειας στο άθλημα. Αντιθέτως, η ακατάλληλη γονεϊκή συμπεριφορά, όπως η υπερβολική έμφαση στη νίκη ή η υπερβολική κριτική της απόδοσης του αθλητή, μπορεί να οδηγήσει στο φόβο της αποτυχίας, σε συναισθήματα πίεσης και έντασης και φυσικά σε προαγωνιστικό άγχος. Πολλές φορές οι γονείς, έστω και άθελά τους, εμπλέκονται υπερβολικά στο αγωνιστικό πλαίσιο και δε λείπουν οι φορές που τους παρατηρούμε  να φωνάζουν από την κερκίδα τόσο στις προπονήσεις όσο και σε αγώνες, δίνοντας τεχνικές οδηγίες. Αντιλαμβανόμαστε πως σε αυτή την περίπτωση ο γονιός μπορεί να βλάψει την αυτοπεποίθηση του παιδιού του, να το κάνει να χάσει τη συγκέντρωσή του και να του δημιουργήσει επιπλέον άγχος.

Τι μπορεί λοιπόν να κάνει ο γονιός προκειμένου να βοηθήσει το παιδί του να ελέγξει το άγχος του; Απλά βήματα προς αυτή την κατεύθυνση είναι τα εξής: Είναι πρωτίστης σημασίας το να είστε υποστηρικτικοί, να επιδοκιμάζετε και να ενισχύετε θετικά το παιδί σας. Άλλωστε τα παιδιά έχουν ανάγκη να ακούν τη θετική ανατροφοδότηση των γονιών τους. Δείξτε τους ότι είστε δίπλα τους, ενθαρρύνετέ τα αλλά μην επικεντρώνεστε στο αποτέλεσμα και μην πιέζετε προς την επίτευξη της νίκης. Είναι εξαιρετικά αγχωτικό για ένα παιδί να ξέρει ότι θα κριθεί αυστηρά από τους γονείς του για την αγωνιστική απόδοσή του. Επιπλέον, είναι πολύ σημαντικό να αποφεύγετε να συγκρίνετε το παιδί σας με τους συναθλητές του, όπως και να το υποστηρίζετε στην περίπτωση αποτυχίας. Σε περίπτωση ωστόσο που παρατηρείτε πως τα συμπτώματα είναι έντονα και επηρεάζουν σε μεγάλο βαθμό το παιδί σας αγωνιστικά, καλό θα ήταν να απευθυνθείτε σε αθλητικό ψυχολόγο, ο οποίος με τις κατάλληλες ψυχολογικές τεχνικές (π.χ. αναπνοές, μϋική χαλάρωση, αυτο-διάλογο) θα βοηθήσει τον αθλητή να μάθει να διαχειρίζεται και να ελέγχει καλύτερα τα επίπεδα του άγχους του.

Επιστροφη